nr.57

Hèllige hèmme in sôorte. We hèbbe hèllige waor de pestoor meej schèrmt, D’r zèn vergeete hèèlige waorvan ge dèènk; waor  hebbe ze die vandaon gekrapt,  Hèllige teege kwaole en pilèèrhèllige.
Pilèèrhèllige: een persoon die niets doet of onderneemt. Iemand waar je niets aan hebt. Refererend aan de beelden in de kerk die allerlei daden worden toe geschreven maar enkel, in gips, staan te staan.
‘Vur un manneke naor Sint Anneke’. Verleeje jaor hèmme unne bèèvert gemaokt naor Sint Anneke in Mooleschot. We hèbbe un kèèrs aongestooke, in d’n devoosieboek geschreeve dè ons Anna meej unne vrijer bèèter af zô zèèn, maar gêen van alle heej’t geholpe. We koome d’r nie van aaf.
St. Anneke: Anna is de moeder van Maria. Na de dood van haar eerste echtgenoot, Joachim, trouwde zij nog twee keer. Bij iedere man zou zij een dochter gebaard hebben met de naam Maria. Zij wordt aangeroepen als patrones van zwangere vrouwen, weduwen en vrijgezelle vrouwen.
Devoosieboek: Een schrift waarin men een smeekbede kan schrijven.
In de Sint Jan kunde aon de hèllige in de raome nog zien wè vruuger de kaant vur ’t vrouwvolk was en ’t manvolk. As de pestoor niks te vertèlle hà kônde oe èège vergaope aon al die raome en bilde die d’r stonde en oe gedaachte laote wegdwaole.
In de hoogtijdagen van het Heilige Roomse Rijk zaten de mannen en vrouwen gescheiden van elkaar. De vrouwen links en de mannen rechts. Ook was het de gewoonte om banken in de kerk te verpachten aan de hoogste bieders. Na de oorlog is hier het verpachten van zitplaatsen niet meer voorgekomen. Het bankengeld is veel later afgeschaft.
Ik hèb nao de èèshèllige m’n zaajgoed in de grond gedaon en toch is alles bevrôore.
De ijsheiligen zijn een drietal heiligen waarvan de naamdag achtereenvolgens op 12, 13 en 14 mei wordt gevierd. De ijsheiligen zijn; Pancratius, Servatius en Bonifatius. De volksweerkunde zegt dat na die data geen nachtvorst meer is te verwachten die het jonge gewas zou doen bevriezen.
Ik lôop naa al bekaant un jaor meej m’n hèùs te vèèlle, gin hônd dieter opèùt kômt. “Wè gij môt doen is unne Sint Jôozef op zunne kop in de grônd stoppe, dan zèède d’r zôo vanaaf.”
Waarom uitgerekend mijn patroonheilige de grond in moet is mij niet geheel duidelijk! Voor een glimlachend beeld van St. Jozef moet men naar Smakt, daar worden gipsen afgietsels verkocht. In Smakt wordt St. Jozef vereerd als patroon van een gelukkige levensstaat. Ook biedt hij uitkomst voor ongehuwden!
Op drie feebruaari, daogs nao Maria Lichtmis, zaate we wir meej hil de bups in de kerk, baank neege, vur de blaoskeszeegen.  De pestoor hield tweej kèèrse gekrèùst vur oe kèèl en fraozelde wè. Dè hielp teege de kèèlpènt zeej ons moeder, en die hà aaltijj gelèèk!
Bups: iedereen, allemaal, de hele groep. Etymologie is mij niet bekend.
De blaasjeszegen is een ritueel dat na het 2e Vaticaans concilie in onbruik is geraakt. Het gebedje hierbij was: ‘Moge God U behoeden tegen keelziekten en alle andere kwaad, op voorspraak van de heilige Blasius. De hagiografie van Blasius verhaald over een wonderbaarlijke genezing van een kind met een visgraad in de keel. Zo zie je dat je ook redelijk eenvoudig heilig kunt worden! ‘Peerke Donders heejt’r meer vur motte doen!’
In maaj trokke we naor Enschot naor Sint Job. Waor dèttie vur of teege hielp weet ik nie, mar de scharre meej unne pintje bier smaokte goed. Vur ’t thèùsfront naam ik mistentèèds scharre meej, die hing ik aon munne jobstok.
10 mei is de naamdag. St. Job is een van de ‘pestheiligen’ die worden aangeroepen tegen zweren en andere huidziekten. Zijn collega Sint Rochus kennen we van het Rochusgesticht in Tilburg.
Als men naar Enschot ter bedevaart trok nam men een stok mee die dikwijls fraai besneden werd, een jobstok. De scharre, gedroogde vis, hebben niets van doen met de pest of St. Job maar wel met  de markt  die rond de kerk was opgesteld.
“Zeg Sjaak, wanneer gaode gij meej te bèèvert naor Sint Krnilles in Esbeek. Ge hèt niks te verlètte en kaod kan’t nôot?” - “Meej sintjuttemis zà’k d’r is over prakkeseere.”
In Esbeek wordt Sint Cornelis vereerd en aangeroepen tegen de stuipen, jicht en zenuwpijnen. Naast genoemde kwalen bood hij verlichting bij kinkhoest, epilepsie, stuipen en bovenal houdt hij de koeien gezond. Voor dat laatste was Cornelis geliefd bij de boeren.
Sintjuttemis: Het volledige gezegde is; ‘Meej sintjuttemis as de kalvere op ’t èès daanse.’ De naamdag lag in augustus wanneer er zeker geen ijs kon liggen. Kalveren kunnen bovendien niet dansen, dus deze uitdrukking stond voor; nooit! Een varriant is: As Paose en Pinksere op êenen dag valle.
Die sintedutsel van un aachternicht van men pist wijjwaoter, op un mèèdemèrt krèègde nog ginne vrijjer gevonde vur dè geval.
Sintedutsel: sloom persoon. Duts <vlaams>; sukkel sukkelaar, stakker, onnozel. Dutte <mid.ned.>: zijn geest niet laten werken, suffen. De toevoeging van ‘sint’ is om het woord meer kracht bij te zetten. ‘Wè zèède toch unne klaos – Wè zèède toch unne sientereklaos.’
Mèèdemèrt: Had men de eindbestemming bij een bedevaart bereikt en de mis, voor een volle aflaat, afgelopen dan was er meestal volop vertier rond de kerk. Dit was een uitgelezen gelegenheid om een vrijer op te doen want;  “Op ieder pötje paast unnen dèksel.”

Sjef Hoogendoorn
Vragen, reacties, aanvullingen en opmerkingen naar onderstaand e-mailadres
tel.: 013 5341284
e-mail: woordenboek@hpautomation.nl
www.goolseschool.nl