Leerlingen basisscholen Goirle krijgen lessen over carnaval

Op de Goirlese basisscholen wordt ieder jaar, op de vrijdag voor carnaval, een carnavalsfeest georganiseerd. Eén van de kinderen wordt de Prins van de school en krijgt een steek op en een scepter in de hand. Andere leerlingen vormen de Raad van Elf. Hossend lopen de verklede kinderen  in een polonaise en roepen ‘Alaaf’. Maar weten deze kinderen wel waar deze gebruiken vandaan komen en wat ze betekenen? Vaak niet. Daarom wordt op 2, 3 en 6 februari aanstaande op de basisscholen in Goirle voor het 5e jaar les gegeven over carnaval.

Deze lessen worden gegeven aan de leerlingen van alle groepen 6. Vier medewerkers van Stichting Karnaval Ballefruttersgat, die zelf heel veel ervaring hebben binnen het Goirlese carnaval, verzorgen deze lessen. Chris Arts (oud lid van de Raad van Elf) legt uit hoe deze lessen tot stand zijn gekomen. “In de Contactraad Cultuur Goirle, waar ik als vertegenwoordiger van de carnavalsstichting de vergaderingen bezoek, werd in 2007 de vraag gesteld welke verenigingen een bijdrage zouden kunnen leveren aan de buitenschoolse opvang van de nieuwe Brede School in de Hellen. Het bestuur van Stichting Karnaval Ballefruttersgat wilde hier wel aan meewerken. Enkele dames en heren hebben een paar jaar de kinderen geleerd hoe ze een masker konden maken en van bolderkarren werden  kleine carnavalswagentjes gebouwd voor de schooloptocht. In gesprekken met kinderen en leerkrachten bleek al snel dat de kennis over carnaval ontbrak. Zo ontstond bij mij het idee om tijdens de schooluren, lessen over carnaval te gaan geven. Eind januari 2008 ben ik, samen met  Jan Schrijver, gestart in de groepen 6, 7 en 8 van basisscholen Den Bongerd en Open Hof.”
Deze lessen sloegen in als een bom. Iedereen was zeer enthousiast en dit succes was de aanleiding om bij de andere basisscholen te informeren of de carnavalslessen daar ook gegeven konden worden. Toen hierop door alle scholen positief werd gereageerd, is het besluit genomen om de lessen alleen te geven aan de groepen 6. Dit jaar zijn dat in totaal 10 groepen. Sinds 2009 wordt het carnavalsverhaal in duo’s verteld door: Chris Arts, Ad van Belkom (oud Prins en oud-voorzitter van S.K.B.), Henk Eikholt (oud Prins en oud-bestuurslid) en Jan Schrijver (oud-Prins en oud-voorzitter van S.K.B.).

De carnavalsles
Over de oorsprong van carnaval, de afkomst van gebruiken en tradities en rituelen, zijn al vele boeken geschreven. Hierbij worden vaak verschillende meningen weergegeven. Voor de carnavalslessen in Goirle is uitgegaan van de weergave over carnaval, zoals die is aangegeven in het carnavalsmuseum van Oeteldonk (’s-Hertogenbosch). In het boek “Van de Prins gin kwaod”, dat bij het 33 jarig jubileum in 2003 door de carnavalsstichting is uitgegeven, is ook van deze informatie uitgegaan.
De les begint met de uitleg over het tenue van de lesgever, die een kiel draagt met op de achterzijde het embleem van “de Ballefrutter”. De kinderen wordt uitgelegd dat Goirle tijdens de carnavalsdagen ‘Ballefruttersgat’ heet en dat deze naam afkomstig is van het maken van ballen voor de kaatssport. In Goirle zijn van eind 17e eeuw tot halverwege de 19e eeuw vele duizenden kaatsballen in elkaar gefrut.
Als vervolgens gesproken wordt over het ontstaan van carnaval blijkt dat de carnavalsviering in Zuid Nederland is gebaseerd op het Rijnlandse carnaval. Na het vertrek van de Franse militaire bezetters in het begin van de 19e eeuw, mocht er in plaatsen zoals Keulen weer carnaval worden gevierd. Toen ontstonden veel carnavalsgebruiken, die een parodie waren op diverse militaire gebruiken. Alleen werden deze carnavalsgebruiken in een overdreven vorm uitgevoerd. Neem als voorbeeld het groeten. Militairen brengen als groet de rechterhand, langs een zo kort mogelijke weg, naar hun hoofddeksel. Bij de daaraan afgeleide carnavalsgroet gaat de rechterhand met een langer gebaar, voor het hoofd langs, naar het linker oor. Zo worden de gebruiken als: carnavalsgroet, de polonaise, het dragen van een steek en de vele onderscheidingen verklaard. Verder wordt uitgelegd waarom er een Prins is en een Raad van Elf. Ook wordt dieper ingegaan op het veelvuldige gebruik van het zottengetal 11.
Interessant voor de kinderen is de uitleg over de Jeugdprins en Jeugdraad van ’t Ballefruttersgat. Het hoogtepunt van de les is dan ook het ‘aankleden’ van één van de jongens als Jeugdprins. Hierbij wordt verteld wat de betekenis is van alle attributen, die de Jeugdprins draagt. Dit zijn: een steek met 3 veren, een cape (mantel), een prinsenonderscheiding, witte handschoenen en de scepter. Omdat er een jongen wordt geïnstalleerd als Jeugdprins, komt iedere keer wel de vraag van een meisje uit de groep, waarom er geen Jeugdprinses is. Jan Schrijver legt dat als volgt uit: “Omdat de carnavalsgebruiken zijn ontstaan uit de parodie op het Franse leger, wat een mannenwereld was, zijn de (Jeugd)Prins en de leden van de Raad van Elf vanuit die traditie mannen. De laatste decennia zie je bij vele verenigingen steeds vaker meisjes en dames in de Raad van Elf en ook Prinsessen komen al wel voor. Bij de Stads- en Dorpsprinsen is dit nog niet het geval.” De meisjes in de klas vinden het wel leuk als zij, nadat hun klasgenootje is aangekleed als Jeugdprins, met hem als dansmarieke op de foto te mogen.
Tot slot wordt aan de kinderen verteld hoe carnaval in Goirle wordt gevierd en wat er in het bijzonder voor de jeugd tijdens carnaval te doen is. Steeds weer blijkt dat deze les niet alleen interessant is voor de kinderen, maar ook voor de leerkrachten. “Sommige leerkrachten hebben al iets met carnaval en zo is het een keer voorgekomen dat wij door de kinderen en de juffrouw bij de conciërge werden opgehaald en in een polonaise naar hun klaslokaal werden gebracht”, onderstreept Henk Eikholt

Kleurplaten
Aan de carnavalslessen heeft Stichting Karnaval Ballefruttersgat een kleurplatenwedstrijd verbonden. Enkele weken voordat de lessen worden gegeven, ontvangt de school voor iedere leerling van groep 6 een kleurplaat. Aan het einde van de les kiezen de twee ‘instructeurs’ de mooiste kleurplaat uit. De winnaar of winnares ontvangt een waardebon en doet mee met de verkiezing van de mooiste kleurplaat van Goirle, Op de middag van carnavalszondag wordt door de Jeugdprins, zijn Adjudant en Jeugdraad de mooiste kleurplaat van alle groepen 6 gekozen. Dit gebeurt tijdens de kindermiddag van de carnavalsstichting in het Cultureel Centrum Jan van Besouw. De totaalwinnaar of winnares ontvangt dan als prijs een waardebon, maar nu met een aanzienlijk hoger bedrag.

Door het geven van deze lessen over carnaval begrijpt de schooljeugd waar ze tijdens de carnavalsviering op hun school of elders mee bezig zijn. Op deze wijze wil Stichting Karnaval Ballefruttersgat dit stukje ‘cultureel erfgoed’ doorgeven aan de jeugd. “En ze steken er iets van op”, geeft Ad van Belkom tot slot aan, “want als je tijdens de carnavalsdagen bij het jeugdcarnaval in “Mainframe” door de zaal loopt, wordt je regelmatig begroet met de carnavalsgroet en natuurlijk de toevoeging ‘Alaaf’.” Zo hebben de lessen vruchten afgeworpen en heeft carnaval in ons Ballefruttersgat,  ook wat de jeugd betreft, een toekomst.

JS