De wieken van De Visscher (1875) wentelen al 150 jaar

Stichting Akkermolens Goirle laat 26 september 2025 niet onopgemerkt voorbij gaan. Dit jaar viert molen De Visscher zijn 150 jarig bestaan. Hoe kan je dat als molen het beste vieren? Door de wieken te laten draaien, voor deze gelegenheid 24 uur aan één stuk (als de wind meewerkt). En door koekjes van eigen deeg aan te bieden, gebakken van het meel dat in de molen ambachtelijk gemalen is. En door een wedstrijd uit te schrijven waar je raden en rekenen kunt combineren: hoeveel omwentelingen zullen er in die 24 uur zijn? Ga er maar eens voor zitten.

Door Ben Loonen

Feestelijkheden

Dat laatste deden we met Koos Verwer en Henk van Wezel. Samen met Joris Pijnenburg, Ineke Padmos en Mathieu de Brouwer vormen zij het ploegje van vijf molenaars die de twee Goirlese beltkorenmolens draaiende houden. Joop de Wilde is beschikbaar als achtervang, Carel van Herpt en Frans Boeren kunnen nog altijd geraadpleegd worden, o.a. door het monumentale boek Molens in Goirle en Riel van Carel. Joop, Carel en Frans hebben het stokje overgedragen aan de genoemde ploeg. Koos Verwer is op dit moment de langst zittende molenaar in Goirle, Henk van Wezel de jongste aanwinst. Geboren aan de Rielseweg is hij zeer vertrouwd met molen De Wilde (1898); toen zijn pensioen naderbij kwam dacht hij: de molen! Na een gedegen scholing draagt hij nu mede de verantwoordelijkheid voor deze imposante rijksmonumenten.

Maar nu naar het feest. Voor de kinderen van alle basisscholen begint het al in de week van woensdag 25 september. Dan krijgen ze allemaal (zo’n 2500) een koekje van meel dat gemalen is door molen De Visscher en ambachtelijk gebakken door bakker Van der Bruggen uit Riel. Tijdens deze 24 uurs marathon kunnen alle inwoners uit Goirle een koekje krijgen. Een bescheiden drankje wordt aangeboden op vrijdag 26 september tussen 19.30 en 21.30 uur bij de molen, Molenstraat 80. De opening van de feestelijkheden is op vrijdagmiddag 26 september om 16.00 uur, in aanwezigheid van de nazaten van de eerste molenaar Jan de Visscher. Daar hoort natuurlijk blaasmuziek bij, windinstrumenten, Harmonie Oefening en Uitspanning is van de partij in het begin van de avond. En dan gaat de molen draaien, 24 uur lang, en je mag een formulier invullen met het aantal omwentelingen …

Bakker René van der Bruggen zal op zaterdag 27 september tussen 11.30 uur en 13.30 uur aanwezig zijn om te laten zien hoe je broodjes bakt. Hij doet dit het liefst samen met de kinderen uit Goirle, die bij deze hiervoor zijn uitgenodigd.

Geschiedenis

Een beetje geschiedenis in vogelvlucht – wie het precies wil weten kan het genoemde boek nog eens naslaan. Vanaf 1875 tot aan de Tweede Wereldoorlog was de molen een onderdeel van de keten die voor ons dagelijks brood zorgt. Maar niet meer onbetwist. Al decennialang lang waren er machines, eerst aangedreven door stoom, later door elektriciteit; dat bracht een langzame teloorgang van de windmolen met zich mee. Teken aan de wand: de oprichting in 1923 van de vereniging De Hollandsche Molen. Deze vereniging bevorderde nog wel wiekverbeteringssystemen, maar het omen bleef: de molen was achterhaald. Afhankelijk zijn van de wind werd in snelle, commerciële tijden een lastig verhaal. Een rehabilitatie van de molen kwam na de oliecrisis in 1973 (Koeweit). Volgens Koos Verwer begon toen een omslag in het denken over alternatieve energie. De aloude windmolen was zo’n alternatief; we zien vandaag (ook in Goirle) de discussie over de mega-windmolens als vervanger van fossiele brandstoffen die het klimaat verstikken. In 1972 werd het gilde van de vrijwillige molenaars opgericht, met als doel het opleiden van nieuwe molenaars. Er zijn nu zo’n 1100 molens in Nederland. De molens kunnen alleen nog draaiende gehouden worden door de inzet van vrijwilligers. Koos benadrukt dat de molens in Goirle niet enkel monumenten zijn, maar de functie behouden hebben. Ze doen dus meer dan alleen “draaien voor de Prins.” De al genoemde bakker uit Riel neemt 50 kg per week af om er molenbrood van te bakken. Er zijn particulieren die kleinschalig boeren (Heerboeren uit Alphen) en die ook hun graan laten malen in De Visscher of De Wilde. Naast graan malen zijn er ook andere industriemolens die o.a. hout zagen, olie slaan, en nog vele andere toepassingen. In 1997 is het beheer van de Goirlese molens overgedragen aan de Stichting Akkermolens Goirle (zie ook de site), de eigenaar van de molens is de gemeente Goirle. Door onderlinge samenwerking zorgen zij voor goed onderhoud van beide molens. En zo draaien de molens van Goirle nog lang en gelukkig … als er maar wind is, als er maar vrijwilligers zich blijven melden (opleiding in eigen molen). Over draaien gesproken: is het u wel eens opgevallen dat de draairichting tegen de klok in is? Misschien moet je als molenaar enigszins een tegendraadse persoonlijkheid zijn. Niemand weet precies waarom dat zo is, al zijn er natuurlijk theorieën.

Bewondering

Na ons gesprek heeft Henk nog tijd om me de molen te laten zien. We klimmen via de ladders omhoog tot in de kap en we bewonderen het machtige raderwerk, het oude oorspronkelijke hout dat gebruikt is, het vakmanschap van destijds. Henk legt me uit hoe alles functioneert, de hijsinstallatie, de molenstenen, de trilbak, de meelpijp leiding. Het is imposant, je kunt niet anders dan onder de indruk komen. Je beseft wat voor enorme krachten de molen aan moet kunnen als de wind niet alleen waait maar op stormkracht gaat. En maken we niet steeds vaker extremen mee? Onvermijdelijk gaat het gesprek over “het weer”, de weersverwachtingen, de klimaatverandering. Een molenaar houdt constant de wind in de gaten, de windrichting: al naargelang zet hij de wieken in de juiste richting door middel van een draailier, zwaar werk. Op het KNMI kan niet blindelings gevaren worden, want de plaatselijke verschillen zijn enorm. We lopen een rondje om de molen, we zien de littekens van Wereldoorlog II toen de molen op twee plaatsen getroffen werd door granaten. We staan stil bij de machtige wieken totaal 25 meter hoog. Als er zeil gezet moet worden is het de taak van de molenaar 12 meter omhoog te klimmen over de wiek die dan tevens ladder is. Je moet het wel durven. Om redenen van veiligheid moeten er telkens twee molenaars aanwezig zijn.

Proficiat De Visscher, op naar 300 jaar ….