Op 6 november om 14.00 uur moet u in het cc Jan van Besouw zijn. Niks geen ‘ja, maar’: wees erbij! Want dan zal Jef van Gils (kenner bij uitstek van de Goolse geschiedenis) een lezing houden over het leven van vroeger in het textieldorp Goirle. Aan de hand van twintig foto’s zal hij evenzovele verhalen vertellen over de arbeiders en de fabrikanten. Geen dorre opsomming van ‘toen en toen ging die fabriek failliet, en daarna’, maar het pakkende verhaal van de mensen. Hun leven, streven en sneven. Een kijkje in de ziel van de Goirlenaar, als het ware.

door: Norbert de Vries

Levendig

Ja, die lezing belooft levendig te worden. Jef toont u historische foto’s en nodigt u uit om goed te kijken. Wat vertelt die foto ons? Wat valt u op? (Ik zal u vast iets verklappen: een van de foto’s is die van het huwelijksfeest van een bekende Goirlese fabrikant: let op de zure gezichten van de kinderen, links op de foto, uit zijn eerste huwelijk. Want de fabrikant hertrouwde met een 40 jaar jongere bruid, en die bruid kwam bovendien uit de laagste stand. Er waren vier standen in Goirle: de fabrikanten met de pastoor en de dokter, de grotendeels zelfvoorzienende boeren, de magere middenstand, en tot slot de arbeiders, de grote massa.)

Enfin, een middag vol wetenswaardige geschiedenissen, sappige anekdotes, en verrassende vertellingen. Maar, hé, het wordt geen

Nostalgisch zwijmelen

Geen ‘langs het tuinpad van m’n vader’, en ‘thuis heb ik nog een ansichtkaart, waarop een kerk, een kar met paard, een slagerij J. van der Ven, een kroeg, een juffrouw op de fiets, het zegt u hoogstwaarschijnlijk niets, maar het is waar ik geboren ben’. (oude ansichten en foto’s mag u wel meenemen naar de lezing, want Jef zal u kunnen vertellen waar die genomen is en wie er op staan)

Nee, geen zwijmelen over een ‘goede, oude tijd’ want het was in Goirle vaak bar en boos. Jef vertelt: ‘De kloof tussen arm en rijk was in ons dorp heel diep. Het leven van een textielarbeider was verschrikkelijk zwaar. Voor een hongerloontje werken van 06.00 tot 19.00 uur, onder de meest moeilijke omstandigheden (stof, lawaai, bedrijfsongevallen). Op hun 25ste waren ze eigenlijk al oud en versleten: de slechte, karige, en eenzijdige voeding, het afstompende werk, het lage loon. Het is een veelzeggend feit dat de wevers die als loteling werden opgeroepen voor de militaire dienst bijna allemaal wegens lichamelijke gebreken werden afgekeurd.’

Loonslaaf

De textielarbeiders waren generaties lang volkomen kansloos. Bijna alle arbeiderskinderen stonden op hun twaalfde of (later) veertiende ook al achter de getouwen. Er was geen ontsnappen aan. Jef: ‘Ja, een enkeling ontsnapte door naar het klooster te gaan.’ Maar de anderen werden loonslaven.

We hebben het tegenwoordig veel over slavernij. Die textielarbeiders waren natuurlijk geen echte slaven, want ze konden door de fabrikant niet aan een derde verkocht worden. Maar ze waren evengoed met handen en voeten gebonden aan hun baas. En als je praatjes had, kon je zó ontslagen worden (en de fabrikanten hadden een onderlinge afspraak: niemand in dienst nemen die bij een college-fabrikant was ontslagen). Je karige loon moest je besteden bij de winkels van de fabrikant of bij door hem aangewezen winkels (gedwongen winkelnering). De mentaliteit van de fabrikanten was ook nogal hardvochtig: ze vonden het alleszins redelijk om de lonen van de arbeiders te verlagen als het economisch wat minder ging.

Ik opper: is hun lot in sommige opzichten zelfs niet ellendiger geweest dan die van bijvoorbeeld de (echte) slaven op de plantages? Immers, een slaaf vertegenwoordigde voor zijn eigenaar altijd nog een economische waarde (hij had hem moeten kopen, en hij kon hem op zijn beurt verkopen); hij had er daarom belang bij zijn slaaf behoorlijk te voeden en hem gezond te houden. Dat economisch belang had een fabrikant niet of althans veel minder.

Senioren Goirle

Zeg, had ik al verteld, dat de lezing wordt georganiseerd door de Senioren Goirle? (even teruglezen: neen!) Een verzuim dat onmiddellijk hersteld dient te worden. Senioren Goirle is een vereniging met ruim 1200 leden, die tal van prachtige activiteiten organiseert voor 50-plussers. Kijk maar eens op internet! Oproep aan alle 50-plussers: wordt lid (dt want gebiedende wijs meervoud). Zelf ben ik de zalige jongenskiel nog nauwelijks ontwassen, dus moet ik nog even wachten.

Senioren Goirle, onthoudt die naam. Een rijk pallet aan activiteiten met voor elck wat wils. Lezingen door echte deskundigen, niet zomaar een pannenkoek met een flutpraatje, neen, interessante verhalen die inzicht bieden en uw blik openen. Zoals de lezing van Jef van Gils die u vertelt over de maatschappelijke tegenstellingen in het Goirle van vroeger, van de opkomst van de textielindustrie tot de neergang ervan, dus tot in de jaren zestig van de vorige eeuw. Over uitbuiting, onderdrukking en vernedering. Over de rol van de kerk, over de vakbonden en het door kerk en fabrikanten zo gevreesde socialisme, en zo verder.

Een oud weverslied tot slot

Hoe zouden de wevers wel heeren zijn?

Z’en hebben noch huis noch erve.

Komt er een muizetje in hunne schapraa,

van honger moeten zij sterven.

Smijt ’t spoel van pater spignoel,

van okse, van flokse,

van slijper dondeine.