Tussen het vroege trompetgeschal en de vallende houten vogel ligt een weekend vol eeuwenoude rituelen, spanning, schalen broodjes en gezelligheid. In Goirle staat het koningschieten van Schuttersgilde Sint Joris weer voor de deur, op 4 en 5 juli. Een weekend vol traditie waarin alles draait om ceremonie en saamhorigheid. En dat ene, ultieme schot dat vier jaar koningschap en eeuwige roem oplevert.

door Matthijs Lodewijks

Koningschieten staat bol van de riten. Dat blijkt al snel, wanneer Paul Hoogendoorn en Jan Kloks van het Goirlese Schuttersgilde Sint Joris hun verhaal doen. Ze zijn respectievelijk Eerste Deken, ofwel vicevoorzitter, en voorzitter van het gilde. En ze weten waar ze over praten. “Opgeteld zijn Jan en ik al zo’n honderd jaar actief binnen het gilde”, trapt de oud-juwelier af.

In vol ornaat zijn de twee bestuurders naar Natuurpoort Roovertsche Leij gekomen om hun verhaal te doen. Dat is nogal een stevig contrast met de wandelaars in hun outdooroutfits die aan een tafeltje van een kop koffie, thee of kom soep genieten. De twee heren hebben genoeg te vertellen. Op het moment staat binnen Sint Joris bijna alles in het teken van het koningschieten, dat in het eerste weekend van juli plaatsvindt. Want dat is een heel spektakel.

Gewekt met een bazuin

De leden en ereleden hoeven geen wekker te zetten om zaterdagochtend 4 juli op tijd wakker te worden, vertelt Kloks. “Iedereen wordt gewekt met bazuingeschal. Vroeger gingen twee mensen te paard langs alle deuren om mensen te wekken. Tegenwoordig maken ze hun ronde op een tandem. Tussen 5.00 uur en 7.00 uur blazen ze iedereen uit bed.” Ongetwijfeld tot grote vreugde van buren en eventuele kinderen die net uit de kroeg komen. Om de bazuinblazer te bedanken voor zijn wekdienst, moet de ontwaakte hem, volgens de traditie, een zilverstuk overhandigen, als beloning. Betaling met een Tikkie is vooralsnog niet mogelijk.

Na het trompetgeschal verzamelen de gildebroeders en -zusters zich rond de schutsboom aan de Molendijk, want dáár is het dat weekend allemaal te doen. Vervolgens trekt het peloton naar de Sint Jan voor een dienst, opgedragen aan alle gildeleden. Ook aan hen die niet meer onder ons zijn. “Bij aankomst bij de kerk zijn de deuren gesloten. Onder trommelgeroffel klopt de vaandrig drie keer tegen de deur van de kerk ten teken dat het gilde gearriveerd is. De priester opent de deuren en verwelkomt het gilde, dat dan met slaande trom en vliegend vaan de kerk betreedt”, legt Hoogendoorn uit. Duidelijk is intussen dat de aanwezigheid van de gildeleden niet altijd onopvallend is.

Een goede bodem

De volgende halte: het kantoor van HAVEP. Niet om bedrijfskleding op te halen, maar voor een oer-Brabantse koffietafel. Waarom bij de HAVEP? Omdat Annemiek van Puijenbroek de beschermvrouw van het gilde is. En zo’n koffietafel inclusief broodjes is een belangrijke basis, legt Kloks uit. “We drinken een brandewijntje bij de koffie. En na de bekendmaking van de koning drinken we vier soorten erewijn. Zonder goede bodem kan dat behoorlijk hard aankomen. We zien erop toe dat mensen zich niet laveloos drinken en de schutters drinken voor het schieten sowieso niet. Maar toch valt alcohol in combinatie met de spanning van het koningschieten niet altijd goed.”

Schieten

Je zou het bijna vergeten, maar er wordt die zaterdag ook nog geschoten. Een hooggeplaatste houten koningsvogel die op drieëntwintig meter hoogte wordt geplaatst en altijd naar de kerk moet kijken, is het doelwit. De regels zijn vrij eenvoudig. Wie met een kruisboog het laatste stukje van de vogel naar beneden schiet, is de koning. Maar dat is niet zo makkelijk als het lijkt, legt Hoogendoorn uit. “De vogel wordt verankerd. In het begin staat-ie nog heel vast en is het onmogelijk om ‘m meteen naar beneden te laten vliegen. Hoe vaker de vogel wordt geraakt, hoe losser hij komt te staan. Totdat het laatste stuk uiteindelijk naar beneden tuimelt.

Het schieten is hét hoogtepunt van het weekend. Boogschutters schieten hun pijlen, waarna pijlenrapers hun best doen de munitie pijlsnel terug bij de schutter te krijgen voor een nieuw schot. Hoogendoorn: “Het is bijna een magisch moment. Als we vermoeden dat de vogel geschoten is, moet iedereen de boog ontspannen en pijlen neerleggen. Wanneer dan blijkt dat de nieuwe koning bekend is, is er ontlading en zijn er felicitaties. Je zou het eigenlijk een keer moeten zien.”

Koning óf een vat bier

Degene die de vogel schiet, en door het gildebestuur waardig wordt geacht, mag zich vier jaar lang koning noemen. Bij dat ambt komt nogal wat kijken. Kloks: “Ben je koning, dan ben je vier jaar lang vertegenwoordiger van het gilde. Je moet dan vaak acte de présence geven en bent verantwoordelijk voor alle schietwedstrijden. Dat is niet niets en niet iedereen ambieert het, ik in elk geval niet. Voor je beeld: van de vijfentwintig leden die mogen schieten, zijn er zes of zeven die voor het koningschap gaan.” Het is trouwens ook mogelijk om het koningschap door een onvoorziene voltreffer af te kopen met een vat bier. In dat geval wordt de vogel terug op de boom geplaatst. Maar dat komt niet zo vaak voor.

De eerste taak van de nieuwe koning is het organiseren van een ontbijt bij hem of haar thuis, op zondagochtend. “Na het ontbijt schieten de gildebroeders nog. Als afsluiting drinken we samen nog een borreltje en ruimen we de boel op. Na twee dagen ben je ook wel echt gesloopt, hoor. Het is zwaarder dan werken”, meent Hoogendoorn.

Iedereen is welkom

Wil je zien hoe de houten vogel een duikvlucht van drieëntwintig meter maakt? Dan kun je gewoon komen kijken aan de Molendijk. Zaterdag 4 juli vanaf 13.00 uur schieten de schutters met scherp en wordt duidelijk wie de nieuwe koning wordt. Wie dat gaat worden? Daar is geen pijl op te trekken.