Hoe houdt onze provincie grip op de toekomst?

Altijd al willen weten hoe een denktank eruitziet? De provinciale denktank is dichterbij dan je denkt. Op de derde verdieping van MindLabs in de Tilburgse Spoorzone. Daar huist hij achter glazen deuren, want iedereen mag zien wat erin wordt uitgespookt, of liever gezegd wat daar wordt uitgedacht. Directeur Jos van den Broek (42) en projectleider Sophie Loonen (35) maken deel uit van een vijfkoppig team. Zij onderzoeken bij BrabantKennis wat er op onze provincie afkomt. Van geopolitieke spanningen tot maatschappelijke veranderingen en kunstmatige intelligentie (AI). Ontwikkelingen die ver weg lijken, maar uiteindelijk ook gevolgen kunnen hebben voor inwoners van Goirle. Wie houdt bijvoorbeeld de regie als computers steeds vaker meebeslissen over mensen?

DOOR WILMA ROBBEN

Verder kijken dan morgen

BrabantKennis is een onafhankelijke denktank van de provincie Noord-Brabant. De medewerkers werken los van het provinciehuis in Den Bosch zodat ze verder kunnen kijken dan de gebruikelijke politieke agenda en de gebruikelijke beleidshorizon van vijf tot tien jaar. Ze proberen ook verbanden te leggen die binnen afzonderlijke beleidsterreinen gemakkelijk uit beeld raken.

‘We hebben geen invloed op Elon Musk, maar we hebben wel invloed op hoe we omgaan met AI in Brabant”, zegt Van den Broek. Die gedachte vormt de kern van de huidige toekomstverkenning ‘Beslissen zonder begrijpen’. Hoe je handig werkt met ChatGPT staat niet centraal, maar wel wat er gebeurt als overheden kunstmatige intelligentie inzetten bij besluiten die inwoners raken. Stel, een gemeente gebruikt AI om aanvragen voor zorghulp te beoordelen. Wie controleert dan of de uitkomst klopt? Of hoe leg je een besluit uit aan iemand die daardoor hulp misloopt? Dat zijn vragen die ook voor Goirlenaren van belang kunnen worden.

Wat levert zo’n verkenning op?

BrabantKennis probeert ontwikkelingen niet alleen inzichtelijk te maken met cijfers en onderzoek, maar ook invoelbaar met verhalen en verbeelding. Bij ‘Bubbels en breuklijnen’ een verkenning over de veranderende Brabantse samenleving, stapte een trainee in lijnbussen kris kras door de provincie om bij reizigers verhalen op te halen. Die werden naast cijfers over onder meer bevolkingsontwikkeling en verenigingsleven gelegd. Bij de presentatie speelden acteurs die verhalen na tijdens een bustour voor bestuurders en beleidsmakers.

Maar wat als die rapporten uiteindelijk in een bureaula verdwijnen?

Loonen erkent dat de impact lastig meetbaar is. “De verkenningen hebben een agenderende functie. Op de juiste plekken het gesprek voeren over het onderwerp en wat dit betekent voor Brabant. Dat kunnen wij realiseren, maar wat onze doelgroep vervolgens met de kennis doet, ligt buiten onze macht.”

De denktank kan niet garanderen dat nieuwe inzichten leiden tot ander beleid. Loonen vervolgt: “We proberen discussie op gang te brengen op plekken waar beslissingen worden genomen.” Zo is BrabantKennis regelmatig te gast bij raden of colleges, om de inzichten uit hun verkenningen te delen. Zo voeren ze bijvoorbeeld het gesprek over de mogelijke impact van AI op de democratie aan de hand van een verfilmd toekomstscenario dat zich afspeelt in een raadszaal in 2042.

Waarom de planken op?

Om de opgedane kennis over AI invoelbaar te maken koos BrabantKennis niet alleen voor een publicatie of een lezing door deskundigen, maar voor het theater. Op maandag 2 november staat ‘De Grote Brabantse AI Show’ in het Jan van Besouw in Goirle. De voorstelling combineert filmpjes met toekomstscenario’s en theater in de vorm van een tv-show.

Van den Broek: “De vorm hoe naar buiten te treden na een verkenning wordt nooit van tevoren bedacht. Die ontstaat. Van eerdere verkenningen hadden we al wel geleerd dat je mensen eerst moet verleiden en dan ‘opsluiten’.” Loonen vult aan: “Als je filmpjes alleen op een website publiceert of online gooit, heb je minder grip op wat er gebeurt met de beleving.”

In een theaterzaal kunnen mensen de verhalen samen ervaren.

Wat komt er nog meer aan bod?

Rinus Bot is te gast in het programma. Hij is bekend van de Amsterdamse stichting Cybersoek. Die helpt mensen met digitale vaardigheden en zet zich in voor digitale inclusie. Gezondheid komt in de toekomstscenario’s aan bod. Wat als de gezondheidsmeter om je pols zoveel gegevens verzamelt dat die mede bepaalt of iemand medisch hulp krijgt? Technologie kan bijdragen aan gezonder leven, maar roept ook vragen op over privacy, zeggenschap en gelijke toegang tot zorg.

Van den Broek ziet daarbij een belangrijk onderscheid. “Je hebt enorme technerds die heel goed begrijpen wat de technologie onder de motorkap doet en daarmee ook allerlei interessante toepassingen ontwerpen. Wij willen het gesprek agenderen over de maatschappelijke impact ervan.”

Goirle kan meepraten

Loonen heeft voor de bezoekers een eenvoudige boodschap: “Leer en experimenteer. Je hoeft van AI niet alles te begrijpen om er een mening over te hebben.” Van den Broek hoopt dat mensen na afloop naar huis gaan in het besef dat de toekomst niet vastligt. “We kunnen samen nadenken over wat we met technologie willen en welke grenzen daarbij horen.”

De glazen deuren van Brabantkennis staan voor transparantie en de vragen die erachter worden onderzocht, zijn niet alleen bedoeld voor bestuurders en deskundigen. Over de toekomst valt nog veel te beslissen. Dat gesprek begint bij voorkeur niet als de technologie ons al heeft ingehaald.

De Grote Brabantse AI Show is op maandag 2 november 2026 in theater Jan van Besouw. De inloop is vanaf 19.00 uur, de voorstelling duurt van 19.30 tot 21.00 uur.

Toegangskaarten van €4,50 zijn te koop via het Jan van Besouw. Na afloop kun u onder het genot van een inbegrepen drankje samen met de denktankers napraten.