Van leraar naar kalligraaf en illustrator: allemaal beestjes brengt taal en tekenkunst samen

Zes regels, een paar dieren en een onverwachte pointe. Meer had Kees Stip vaak niet nodig om zijn lezers aan het lachen te krijgen. Goirlenaar Johan Verwiel voegt daar iets aan toe: zijn tekeningen en kalligrafie. In de tentoonstelling 'Allemaal Beestjes' brengt hij de wereld van Stips Trijntje Fop-gedichten opnieuw tot leven. Op zondag 11 oktober 2026 opent Frank van Pamelen uit Tilburg de expositie. Van 12 oktober tot en met 26 november is het werk te zien in De Schalm in Berkel-Enschot.

DOOR WILMA ROBBEN

Een taal die om een tekening vraagt

Kees Stip (1913-2001) behoort tot de Nederlandse plezierdichters. Onder het pseudoniem Trijntje Fop schreef hij vanaf de jaren vijftig honderden korte diergedichten. De vorm was meestal strak: zes regels, gepaard rijm en een humoristische uitsmijter in de laatste regel. Een dier, een plaatsnaam en een onverwachte woordspeling waren vaak genoeg voor een compleet verhaal.

Voor Johan Verwiel bleek die combinatie van taal en dieren een ideale voedingsbodem voor zijn eigen werk. De kennismaking met Stip was bovendien puur toeval.

“Aan het begin van een zomervakantie liep ik boekhandel Livius in Tilburg binnen. Zonder doel een beetje bladerend rondsnuffelen in afgeprijsde boeken. Daar stuitte ik op Het Grote Beestenfeest, De beste Trijntje Fops aller tijden.” Bij het lezen van enkele versjes ontstond het idee om ze te illustreren en de teksten als letterliefhebber zelf vorm te geven. “Het idee voor de bijpassende tekening ontstaat al lezend. Een beeld dat zich opdringt: een draak, stekelbaars, kauw, giraf, takshond en een zeeleeuw.”

Leren kijken

Johan werd in 1948 geboren in Waalwijk en woont sinds 1996 in Goirle. Zijn hele werkzame leven bracht hij door in het onderwijs. Hij gaf tekenles op een middelbare school, leerde Pabo-studenten schrijven en onderwees ze in kunstgeschiedenis, was conrector op het Tilburgs Dag-avondcollege en eindigde zijn loopbaan als tekenleraar op het ROC Tilburg, tegenwoordig Yonder. Potlood, pen en penseel bleven ondertussen een rode draad in zijn leven.

Op Beekvliet in Sint-Michielsgestel kreeg hij tekenles van Jan Lurinks. Die zag al vroeg dat in hem “meer een leraar dan een vrije kunstenaar” school. Later kreeg hij aan de Academie voor Beeldende Kunst in Tilburg les in diertekenen van Nico Molenkamp en in kalligrafie en lettertekenen van Fons van der Linden. De lessen diertekenen vonden plaats in de Tilburgse dierentuin, die in 1973 zijn deuren sloot. Johan herinnert zich vooral een belangrijke les van Molenkamp. “De eerste keer deed ik vreselijk mijn best om zoveel mogelijk dieren te tekenen. Ik sjouwde van de berenkuil naar de apenrots en vandaar naar het vogelverblijf.” Molenkamp was niet onder de indruk. De tekeningen waren te oppervlakkig. Zijn advies: kies één dier, kijk goed en maak daar twintig schetsen van. “Bijt je erin vast. Concentreer je daarop. Dat was een goede les.” Die les in kijken komt in 'Allemaal Beestjes' mooi samen met zijn liefde voor taal. De vorm van het gedicht en de illustratie eromheen zijn geen losse onderdelen, maar vormen een geheel.

Van Trijntje Fop naar Het puttertje

In de sfeervolle ruimte van het voormalige trappistinnenklooster blijft Verwiel niet helemaal in de voetsporen van Stip. Naast de gedichten van Trijntje Fop zijn ook vier light verses van eigen hand te zien. Zo maakte hij onder meer Variaties op ‘Het Puttertje’.

“Tekenen is leuk, maar met taal bezig zijn, is minstens even leuk.” Waar die liefde voor taal vandaan komt? “Een goede leraar Nederlands op Beekvliet.” Misschien ligt daar wel de mooiste overeenkomst tussen Stip en Verwiel: het plezier in taal. Stip schreef zijn versjes niet om zware boodschappen over te brengen, maar om de lezer even te verrassen. Verwiel voegt daar het plezier van kijken en de schoonheid van zorgvuldig gevormde letters aan toe. Ook ander werk laat zijn ambachtelijke kant zien. In een vitrine liggen houten puzzels met afbeeldingen van onder meer een kip, schaap, konijn, varken en eend. Ooit gemaakt als persoonlijke kraamvisitecadeautjes, nu onderdeel van een tentoonstelling waarin taal, tekenen en handwerk samenkomen.

'Allemaal Beestjes' is van 12 oktober tot en met 26 november te zien in De Schalm, Trappistinnentuin 77 in Berkel-Enschot (navigatie: Koningsoord 1).

Openingstijden: maandag t/m donderdag 9.00-21.00 uur, vrijdag 9.00-17.00 uur en zaterdag en zondag 11.00-17.00 uur.

Voor wie van taal, tekenen en fijnzinnige humor houdt, valt er de komende weken heel wat te ontdekken.