Eerste effen de vastetand cultivator in combinatie met de kruimelrol door de maisstoppel halen en klaar ligt het bed om aardappelen te poten. De trekker met de poter en de ruggenbouwer gaat GPS gestuurd keurig over het veld. De chauffeur kan de handjes bij wijze van spreken los laten van het stuur.

GPS gestuurd maaien, zaaien, rooien en poten is de normaalste zaak van de wereld. De mannen zijn aan het werk op de grofweg 19 ha van de Rovertsche Bunt. Laten we voor de veiligheid maar eens uitgaan van een oogst van 50 ton piepers per ha. 950 ton totaal dus. Hiervan valt 475.000 kilo frites te maken of wel 19 kg per inwoner van de gemeente Goirle. Dat zijn per persoon 21 zakken uit de diepvries van de supermarkt ofwel 95 middelgrote puntzakken frites bij Tra of de Willem. Ga er maar aan staan! In dat bakje of zakje zit rond een halve kilo aardappelen, een waarde voor de boer zeg 10 hele eurocentjes bij normale marktomstandigheden! Alle gekheid op een stokje. Er gaat geen dag voorbij of in de media staat een verhaal over een boer of land dat met een enorme onverkochte voorraad piepers zit te kijken. Symbolische acties zoals weggeven, tegen dumpprijzen koopjesjagers tevreden stellen die zelf hun jutezakken mogen vullen, no waste army etc. knabbelen wel iets van de berg weg. Maar in België, Nederland en Frankrijk tezamen is einde maart 1.400.000 ton over. Das rond de 14% van de oogst van 2025. De Belgen zitten met hun vingers tussen de deur. Daar wordt traditioneel maar 65% gecontracteerd. Nu daar zoveel over is (20%) zeggen de fabrieken: eet ze zelf maar op. Laat maar zitten. Zelfs al verkochte aardappelen worden niet opgehaald.

Hoe is het zo gekomen?

Te harde uitbreiding van de teelt (we hebben jaren met briljante prijzen gehad). Veel meer ha. geplant en dan de sterk uitgebreide fritesindustrie in Vlaanderen en Noord-Frankrijk verwerken kan en wil. Enorm goede oogst 2025. Dit hebben we nog nooit meegemaakt, hoor ik van veel boeren. In Nederland ligt bijna het dubbele in opslag van de aardappelen die u in een zakje in de winkel koopt. Via dat kanaal gaat jaarlijks tegen de 300.000 ton naar uw keuken. We hebben 500.000 ton fritesaardappelen over. Dat uitdelen door boeren is dus nog minder dan een druppel op een gloeiende plaat. Als goedwillende burgers is het onmogelijk het overschot te schillen en vanaf je eigen bordje te verorberen.

Waar gaan die wachtende piepers naar toe?

Koeienboeren krijgen ze voor niks of met geld toe. Dan maar geen vroege aardappels uit de Palz (D) halen en tot het uiterste gaan om onze fabrieken te vullen met oude aardappels? De fabrieken trappen echter op de rem omdat de vrieshuizen overvol liggen. En als de nieuwe oogst eraan komt? Wat doe je dan met de aardappels die nog in de schuur zitten? Iets wat je als boer niet wilt: over je land uitrijden op een stuk land en snel onderploegen.

Hoe ziet het er nu uit? Plus 80% van de aardappelen in Nederland was ruim voor het planten in het voorjaar van 2025 op contractbasis vastgelegd. Voor oogst 2026 gaat de rem er op. Dat gaat door het verminderen van de vastgelegde ha. en uiteraard door de prijs. Die ligt nu, voorzichtigjes, rond de 12 – 25 cent, afhankelijk van het ras en de tijd dat een boer gaat leveren. Levert hij laat dat slaat hij de aardappelen tot meer dan een half jaar op. In de prijs zit dan een vergoeding van de kosten daarvan inbegrepen. De fritesfabrieken zijn gewoon tonnen per hectare, bijvoorbeeld 45 ton, te contracteren met daaraan gekoppeld een prijs. Vaak wordt afgesproken om het meerdere boven die 45 ton af te nemen, maar dan tegen een prijs in de week dat de aardappelen opgehaald worden. Wat de boer daarvoor krijgt kan meevallen of tegenzitten. Veel contracten zijn dit jaar vastgelegd op een prijs voor de eerste 20 – 25 ton. De fabrieken zijn uiterst voorzichtig. Boeren die geen contract krijgen? Wat doe je dan?

Het wordt dus een spannend jaar, temeer daar de suikerfabriek ook fors de rem op de teelt van bieten zet. De silo’s zitten nokkie vol en de wereldmarktprijs is laag.

Kees van Bohemen