Bij het ter perse gaan van dit artikel blijkt dat er toch niet voldoende animo is bij oud-leerlingen en andere geïnteresseerden om in het kader van 100 jaar Rielse School een toernooi te laten plaatsvinden bij VV Riel. En dat mogelijk in een jaarlijkse herhaling voor iedereen die interesse had. Het minste wat we dus konden doen om de geschiedenis van het Rielse fenomeen kastiebal, middels twee artikelen hierbij vast te leggen.

Tekst: Henk van Oirschot

Kastie is een oud Nederlands slagbalspel, enigszins vergelijkbaar met het latere honkbal en softbal. In oudere beschrijvingen werd de bal met de hand opgegooid of vanaf een plankje weggeslagen en vervolgens met een slaghout teruggeslagen. Al in de 17e eeuw werd kastie in Nederland gespeeld. Er zijn bijvoorbeeld Amsterdamse bronnen uit 1651 waarin wordt geklaagd over jongens die kastie speelden en daarbij ruiten beschadigden. Het was oorspronkelijk vooral een jongens- en volksspel, dat op straat en op open terreinen werd gespeeld. Een 19e-eeuwse beschrijving noemt het expliciet het “Amsterdamsche kastie”, ook wel bal knuppelen of bal-slaan. Kastie lijkt verwant aan verschillende oudere Europese slagbalspelen. De precieze oorsprong van het woord kastie is niet helemaal zeker; mogelijk hangt het samen met kaatsen of met het Engelse to cast (“werpen”). In de 19e eeuw kwamen ook Engelse spellen zoals rounders naar Nederland. Onderzoekers zien overeenkomsten en mogelijke beïnvloeding tussen rounders en het al bestaande Nederlandse kastie.

In de 20e eeuw werd kastie vooral bekend als eenvoudig school- en gymlokaalspel, met name op basisscholen. Het vormde als het ware een eenvoudige variant binnen de familie van slagbalspelen waar ook honkbal en softbal toe behoren. De precieze regels verschilden per plaats en periode. In een veel voorkomende vorm waren er twee partijen, honken en een slagman. De speler sloeg de bal met een plankje of slaghout het veld in en probeerde vervolgens de honken af te lopen voordat de tegenpartij de bal terug had. Een oudere Van Dale-beschrijving spreekt zelfs over twee partijen van twaalf personen.

Guido Slock doet zijn intrede bij de Rielse School in 1974. In dat jaar heette de school al sinds 1956 Pius X School maar wel met een gerealiseerde nieuwbouw. Guido heeft voorafgaand al een paar jaar stage gelopen in Riel als aankomend leerkracht en krijgt in het schooljaar 1973-1974 een vaste aanstelling op de Rielse School. Guido was een soort van vakleerkracht en gaf handvaardigheid en gymnastiek. Handvaardigheid werd tot dat moment nog niet als les aangeboden in het Rielse. En het feit dat Guido ook gymnastiek gaat geven is voor hem de reden om de jaarlijkse sportdag te gaan veranderen. Waar de sportdag geruime tijd bestond uit een soort behendigheidsspelen, zoals verspringen, hoogspringen, hindernisbaan balwerpen, 60 meter hardlopen, wordt deze sportdag onder de regie van Guido uitgebreid met kastiebal. De voornoemde spelen in de ochtend en kastiebal wordt gepland in de middag. Sinds 1968 was de gymzaal aan de Bernhardstraat gevestigd. Vanaf 1974 werd het kastiebal aangeleerd in de gymzaal, soms met hindernissen, vanwege de te korte afstanden.

Als de weersomstandigheden het toelieten, vond voor 1974 gymnastiek, buitensport of sportdag plaats aan de Rielsedijk. Waar ooit nog de VV Riel zijn wedstrijdjes speelde, aan de Rielsedijk in het Goirlese als het ware, tegenover de villa van Pessers. Het voetbalveldje was aan de linkerzijde en de villa van toenmalig eigenaar Pessers was aan de rechterzijde, op dezelfde hoogte richting Goirle gesitueerd. Voor 1974 werd er op voornoemde locatie aan de Rielsedijk door leerlingen van de Rielse school ook buitensport beoefend. Er werd honkbal en of slagbal gespeeld. VV Riel voetbalde nog ooit bij Café de Roy en later de Heidehoeve aan de Rielseweg richting Tilburg, maar dat was geen optie voor de school om daar te sporten. Als VV Riel in 1974 naar de Oude Tilburgsbaan verhuist, zal dat ook de locatie zijn voor de Rielse school om daar buitensporten te beoefenen als het van toepassing is. En dit is meteen dan de locatie waar Guido Slock zijn nieuwe vorm sportdag invulling kan geven.