Op 18 maart gingen we naar de stembus. En we kozen voor een gemeenteraad, waarin Gezond Verstand met 8 zetels veruit de grootste wordt. De combinatie PvdA en Groen Links won één zetel en is nu onder de nieuwe naam PRO de tweede partij met 3 zetels. De andere tweede partij is LRG, die na veel jaren bestuursverantwoordelijkheid te hebben gedragen, werd ‘beloond’ met een verlies van 2 zetels en nu ook 3 zetels heeft. D’66 en PAG leverden elk een zetel in en komen uit op 1 zetel, terwijl VVD en CDA gelijk bleven met resp. 2 en 1 zetel. De Arbeiderspartij had niet meegedaan met de verkiezingen, maar haar lijsttrekker- en duwer tegelijk had besloten over te stappen naar Gezond Verstand. De toekomst zal uitwijzen, of hij daar het onversneden arbeidersgeluid zal blijven laten klinken.“Nogal duidelijk - moet de lijsttrekker van de winnaar hebben gedacht - wij zijn de winnaar en wij nemen dus het voortouw in de formatie”. En omdat hij zijn kiezers had beloofd, dat het onder zijn bewind vooruit zou gaan met de Goolse geit, voerde hij alvast maar enkele informele gesprekken met een aantal partijen. En die gesprekken hadden hem goede hoop gegeven op een voorspoedige formatie.
Duidingsvergadering
Dat zei hij tenminste aan het begin van de duidingsvergadering, die -drie weken na de verkiezingen- op 7 april werd gehouden. De bedoeling van die avond was dat alle partijen naar elkaar toe duidelijkheid zouden geven over de vraag, hoe zij naar de verkiezingsuitslag keken en wat ze op grond daarvan als de weg vooruit zagen en wat hun eigen rol en positie zou kunnen zijn. Er werd veel heen en weer gepraat, maar het jeugdige Gezond Verstand talent Teun van den Brand moest in elk geval inbinden. Het duurde even, voordat hij besefte, dat het de bedoeling was, dat hij pas iets had mogen doen, na het duidingsdebat. Hij deed na enig aandringen, wat de latere informateur van hem zou vragen: bescheidenheid betrachten. Hij had de beste bedoelingen, wilde alleen maar voortgang maken en een brede basis zoeken. Maar als dat voor het proces beter was, dan wilde hij zeker meewerken aan het vinden van een onafhankelijk informateur van buiten de gemeente. Hij had zelfs al een naam in gedachte. En zo werd een ambitieus plan gesmoord in het bekende bestuurlijke procesjargon. Teun bleek een snelle leerling.
De informateur
De onafhankelijke verkenner/informateur was snel gevonden. Het zou me niet verbazen als Teun ook met hem al eens informeel zou hebben gesproken. Dat zou in elk geval verstandig zijn.
De voormalig Tilburgse wethouder en nu Watergraaf van Waterschap de Dommel Erik de Ridder voldoet ruimschoots aan de eisen. Hij ging nog eens twee keer in gesprek met alle fracties. Ook met de fracties, die in eerste instantie toch vooral bescheidenheid predikten.
Alle fracties hadden hem -zo schrijft hij in zijn verslag aan de gemeenteraad- laten weten, dat zij zich verantwoordelijk voelen voor een stabiel bestuur, dat bestuurt op basis van vertrouwen en samenwerking. Ze willen ook allemaal een constructieve bestuursstijl, waarin het goede gesprek centraal staat en waarin ook alle ruimte is voor niet coalitiepartijen. Maar de informateur heeft ook vastgesteld, dat de vertrouwensbasis -op grond van ervaringen in het verleden- erg broos is.
De informateur heeft ook alle partijen gevraagd naar de gewenste bestuursstijl. Dat levert het bekende burgemeestersprofiel op: het schaap met de bekende vijf poten. De informateur heeft ook gevraagd naar de belangrijkste zaken, die in de komende periode op de rol staan en waarover het verstandig is om vooraf afspraken te maken. Ik heb in de opsomming werkelijk geen enkel onderwerp van betekenis gemist. Over alles moet dus vooraf worden gesproken. En dat moet dan gebeuren aan de hand van ambtelijk voor te bereiden stukken. Ik hoop, dat de ambtelijke organisatie op die vraag heeft voorgesorteerd, want anders wordt het ergens laat in de zomer voordat er een college is.
De informateur wikt en weegt uitvoerig in zijn verslag. Met hoeveel partijen: twee of drie? Hoe groot moet een oppositie eigenlijk zijn, om nog van een zinvolle oppositie te spreken? Met de partij, waar je ideologisch het meest mee hebt (LRG) of met de partij, die de charme van het nieuwe heeft (PRO). Uiteindelijk kiest hij voor de combinatie Gezond Verstand en PRO. Of eigenlijk kiest hij daar (nog) niet voor, maar het is -zo zegt hij- zinvol om die combinatie te verkennen.
Met zoveel goede wil bij alle partijen en zoveel gemeenschappelijkheid over de gewenste onderwerpen en werkwijzen, zou een raadsbrede coalitie wellicht meer dan ooit voor de hand hebben gelegen, maar de informateur wil dat experiment graag uitstellen tot na de volgende verkiezingen. Hoezeer hij zelf zo’n coalitie ook zou willen! Dat advies doet vrezen, dat de gesuggereerde eensgezindheid wel erg broos is.
En met al die informatie moet het debat over het advies van de informateur worden gevoed.
De raadsvergadering van 6 mei: “We hebben alleen nog maar verkering”
Deze bijeenkomst van de Raad was een initiatief van D66 en het bleek, dat dat een nuttig initiatief was. Alle partijen konden hun visie geven op het verslag van de informateur. Er was veel lof voor het uitvoerige verslag met toelichting van informateur de Ridder. Drie partijen zou wellicht tot een evenwichtiger college kunnen leiden, vond LRG en die partij wil de optie van een driepartijen-college dus nog graag openhouden. PRO wilde dat aanvankelijk eigenlijk ook, maar kon met twee ook goed leven. Govert van Gorp van het PAG zei, op nagenoeg alle thema’s hetzelfde te willen als PRO. Dus die houdt de optie van een driepartijen coalitie nadrukkelijk open. Of wordt het toch nog een fusie van die twee partijen, die zou kunnen leiden tot een sterker links blok. Ik sluit niks uit.
Michael Meijers van D66 meende, dat LRG een betere partij zou zijn geweest naast GVGR, maar kon met de redenering van de informateur leven. Het meest kritisch was Niels Verschuuren van de VVD. “Er wordt nu gekozen voor twee partijen, die ideologisch het verst uit elkaar liggen. Juist een gemeenschappelijke maatschappijvisie zou een beter criterium zijn geweest.”. En dat zou moeten leiden tot de VVD, aldus Verschuuren.
De conclusie van de avond: GVGR en PRO mogen verkering hebben. En als die verkering uitloopt op een huwelijk, dan zal dat volgens velen vooral een verstandshuwelijk zijn. Volgens de burgemeester, die veel 60-jarige huwelijken bezoekt, kan dat hele goede huwelijken opleveren, waarin de partners elkaar wat gunnen. Michael Meijers wilde graag weten, of er in deze verkering geen punten zijn, waarvan je nu al kunt weten, dat het tot een foute uitslag zal leiden. Eefje Sperber van PRO meende, dat als maar voldaan zou worden aan haar -deze avond vaak herhaalde- sociaal, duurzaam en groen programma er geen ononderhandelbare punten zouden zijn. En Joris Duisters kon maar niet begrijpen, waarom er zoveel aarzeling was bij partijen om een onvoorwaardelijk vertrouwen uit te spreken in Gezond Verstand. Samengevat leverde de avond een bevestiging op van het beeld wat de informateur al had geschetst: er is veel goede wil, maar het vertrouwen is ook broos.
Hoe nu verder?
Na vanavond blijven nog veel vragen onbeantwoord. Krijgen we nu een coalitieakkoord op hoofdlijnen, waar de oppositie nog veel ruimte krijgt voor een stevige invloed of wordt alles dichtgetimmerd? Komt er een deugdelijke financiële doorrekening van de plannen van de coalitie? Op welke momenten in het proces komt de oppositie aan bod? GVGR en PRO gaan er onder leiding van nu formateur Erik de Ridder mee aan de slag. Maar lijsttrekker Teun van den Brand riep in elk geval alle partijen op om punten aan te dragen, die voor de oppositiepartijen van groot belang zijn. Die kunnen de formerende partijen dan “meenemen”. Ik ben benieuwd of die vorm van inspraak succesvol zal zijn. In elk geval wil Teun op 29 juni zijn coalitie rond hebben en kan er in de raad een debat over worden gevoerd.
Maatschappelijke partners
Politiek is meer dan hetgeen zich afspeelt op het gemeentehuis. Goirle is zo’n sterke (sociale) gemeente vanwege de vele maatschappelijke partners. Juist die moeten gehoord worden. We moeten de denkkracht in onze samenleving veel beter benutten. Dat is de belofte, waarmee GVGR de verkiezingen is ingegaan. Dat zou de nieuwe bestuursstijl worden. Des te teleurstellender is het, dat nergens in het proces een plaats is ingeruimd voor maatschappelijke partijen. Als oppositiepartij zou Gezond Verstand hier zeker iets over hebben gezegd. Wil de partij als coalitiepartner geloofwaardig zijn, dan moet moet de partij die omissie snel herstellen.
Wil van der Kruijs,
interim verslaggever van de gemeenteraad